Basınçlı oksijen tedavisi, tıptaki adıyla hiperbarik oksijen tedavisi (HBOT), hastanın özel bir basınç odasına alınarak normal atmosfer basıncının üzerinde basınç altında yüzde 100 oksijen soluması esasına dayanıyor. Tedavi, vücudun dokularına ulaşan oksijen miktarını artırmayı ve dolaşımın yetersiz kaldığı bölgelerde iyileşme sürecini desteklemeyi amaçlıyor.
Uygulama, hastanelerde bulunan tek kişilik ya da birden fazla hastanın aynı anda girebildiği basınç odalarında yapılıyor. Seans sırasında basınç kademeli biçimde yükseltiliyor, hasta belirli bir süre oksijen soluyor ve ardından basınç kontrollü şekilde düşürülüyor. Bir seansın süresi hastalığın türüne, hastanın genel durumuna ve tedavi planına göre değişirken, bazı durumlarda tek seans yeterli olabiliyor, bazı yaralarda ise çok sayıda seans gerekebiliyor.
Basınç odasında vücutta ne değişiyor
Normal koşullarda oksijenin büyük bölümü alyuvarlarda bulunan hemoglobin aracılığıyla taşınıyor. Basınç artırıldığında oksijen, kanın sıvı kısmında da daha fazla çözünüyor. Bu durum, kan akımının azaldığı veya damarların hasar gördüğü dokulara oksijen taşınmasına katkı sağlıyor.
Yüksek oksijen düzeyi bazı dokularda şişliği azaltabiliyor, yeni damar oluşumunu ve bağ dokusu üretimini destekleyebiliyor. Bağışıklık hücrelerinin mikroplarla mücadelesine yardımcı olan tedavi, bazı bakterilerin çoğalmasını zorlaştırabiliyor. Bu etkiler, HBOT’nin belirli hastalıklarda ana tedavinin yerine değil, tıbbi planın bir parçası olarak kullanılmasını sağlıyor.
Hangi hastalık ve yaralanmalarda veriliyor
Hiperbarik oksijen tedavisi en bilinen biçimiyle vurgun ya da dekompresyon hastalığında kullanılıyor. Dalgıçların hızlı şekilde yüzeye çıkmasıyla kanda ve dokularda oluşabilen gaz kabarcıkları, basınç odasında uygulanan tedaviyle azaltılabiliyor. Karbonmonoksit zehirlenmesi de acil değerlendirme gerektiren ve bazı hastalarda HBOT’nin gündeme geldiği durumlardan biri.
İyileşmesi geciken, özellikle diyabete bağlı bazı ayak yaralarında tedavi seçeneği olarak değerlendirilebiliyor. Ancak her diyabetik yara için otomatik biçimde uygulanmıyor; yaranın derinliği, damar dolaşımı, enfeksiyon durumu, kan şekeri kontrolü ve uygulanan standart yara bakımı birlikte inceleniyor.
Radyoterapi sonrasında ortaya çıkan ve geç iyileşen doku hasarlarında, ışın tedavisi görmüş bölgelerdeki kemik hasarlarında, cilt grefti veya doku flebinin kanlanmasının bozulduğu bazı vakalarda da hiperbarik oksijen tedavisine başvurulabiliyor. Gazlı kangren, nekrotizan yumuşak doku enfeksiyonları, ciddi yanıklar ve bazı travmatik dolaşım bozuklukları, uzmanların değerlendirdiği diğer alanlar arasında yer alıyor.

Her hastaya uygulanmıyor
Basınçlı oksijen tedavisi, kamuoyunda zaman zaman tüm hastalıklara çare gibi sunulsa da bilimsel olarak kabul edilen kullanım alanları sınırlı. Alzheimer hastalığı, otizm, kronik yorgunluk veya yaşlanmaya bağlı sorunlar için yapılan uygulamalarda kanıt düzeyi hastalığa göre değişiyor. Bu tür tedavilerin etkinliği kesinleşmeden standart tedavi yerine geçirilmesi, hastanın gerekli tıbbi bakımdan uzaklaşmasına yol açabiliyor.
Kontrolsüz akciğer hastalıkları, kulak ve sinüs sorunları, bazı göz hastalıkları, nöbet öyküsü ve kullanılan ilaçlar tedavi öncesinde doktora bildirilmesi gereken başlıklar arasında bulunuyor. Tedavi edilmemiş pnömotoraks, yani akciğer ile göğüs duvarı arasındaki boşlukta hava birikmesi, hiperbarik oksijen tedavisi için önemli bir mutlak engel kabul ediliyor.
Kulak basıncı ve kan şekeri yakından izleniyor
Basınç odasına giriş ve çıkış sırasında hastalar kulaklarda dolgunluk, ağrı veya işitmede geçici değişiklik hissedebiliyor. Bu nedenle basınç artırılırken yutkunma, esneme ya da sağlık ekibinin öğrettiği dengeleme hareketleri uygulanıyor. Şikâyet ortaya çıktığında işlem durdurularak basınç yeniden ayarlanabiliyor.
Uzun süreli veya yüksek yoğunluklu uygulamalarda geçici görme değişiklikleri, oksijen toksisitesine bağlı nadir sorunlar ve kapalı ortam kaygısı görülebiliyor. Diyabetli hastalarda oksijen seansı öncesi ve sonrasında kan şekeri ölçülmesi önem taşıyor; çünkü tedavi sırasında kan şekeri düşebiliyor. Hastanın üzerinde metal eşya, elektronik cihaz, yanıcı madde veya uygun olmayan kişisel ürün bulunmaması da güvenlik açısından zorunlu tutuluyor.
Tedavi kararı hangi ekiple veriliyor
HBOT kararı, hastanın tanısı ve genel sağlık durumu incelendikten sonra ilgili branş hekimi ile hiperbarik tıp uzmanının değerlendirmesiyle veriliyor. Öncesinde yara muayenesi, damar dolaşımı incelemesi, akciğer değerlendirmesi veya zehirlenmenin seyri gibi hastalığa özgü kontroller yapılabiliyor.
Seanslar sırasında hasta sağlık personeli tarafından izleniyor. Oksijen maskesi ya da başlığı takılan hastadan, kulak ağrısı, nefes darlığı, göğüs ağrısı, baş dönmesi veya görme değişikliği gibi belirtileri hemen bildirmesi isteniyor. Uygun hastada ve doğru endikasyonla kullanıldığında tedavi, oksijenlenmesi bozulan dokuların iyileşme kapasitesini artıran destekleyici bir seçenek olarak değerlendiriliyor.