Amiral Cihat Yaycı, GZT’ye yaptığı özel değerlendirmelerde Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanı tartışmalarını, Yunanistan’ın Meis üzerinden yürüttüğü politikayı, İsrail’in Babülmendep’e yönelik stratejik ilgisini ve bölgedeki yeni güvenlik arayışlarını tek tek anlattı. Yaycı’nın açıklamalarının merkezinde, kıyıdaş ülkelerin denizlerdeki hak iddialarının yalnızca siyasi söylemlerle değil, coğrafya ve uluslararası hukuk çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği vurgusu yer aldı.
Doğu Akdeniz’de Türkiye ile Yunanistan arasında uzun süredir devam eden gerilim, özellikle adaların kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge oluşturup oluşturamayacağı tartışması üzerinden şekilleniyor. Yaycı, Yunanistan’ın bölgedeki iddialarının kıyı uzunluğu, ana karaya uzaklık ve karşılıklı kıyıların konumu dikkate alınmadan ele alınamayacağını savundu. Bu çerçevede Yunanistan’ın Doğu Akdeniz’de Türkiye’nin kıyı projeksiyonunu daraltan haritalar üzerinden hak iddia etmesine itiraz etti.
Yunanistan’ın Doğu Akdeniz hesabı tartışılıyor
Yaycı’nın değerlendirmesine göre Yunanistan’ın Doğu Akdeniz’deki yaklaşımı, adalara ana kara ülkeleriyle aynı ölçüde deniz yetki alanı tanınması gerektiği varsayımına dayanıyor. Türkiye ise bu yaklaşımın, Anadolu’nun uzun kıyı şeridini ve bölgedeki coğrafi gerçekliği göz ardı ettiğini belirtiyor. İki ülke arasındaki anlaşmazlık, yalnızca deniz sınırlarının nereden geçeceğiyle sınırlı kalmıyor; enerji arama faaliyetleri, kıta sahanlığı ve bölgesel ittifakların yönü üzerinde de doğrudan etkili oluyor.
Amiral Yaycı, özellikle Meis Adası’nın Türkiye’nin güney kıyılarına yakınlığına dikkat çekerek, adanın çevresinde geniş bir deniz yetki alanı oluşturulmasının hakkaniyet ilkesiyle bağdaşmayacağını ifade etti. Yunanistan’ın Meis üzerinden yaptığı hamlelerin Ankara tarafından provokasyon olarak değerlendirilmesinin nedenlerini de bu coğrafi tablo üzerinden açıkladı. Türkiye’nin verdiği tepkinin, adanın varlığını yok saymaktan değil, küçük bir adanın karşı kıyıdaki geniş ana kara alanını denizden tecrit edecek sonuçlar doğurmasına itirazdan kaynaklandığını söyledi.
Meis gerilimi deniz yetki alanı dosyasını yeniden gündeme taşıdı
Meis çevresindeki her yeni açıklama veya saha faaliyeti, Türkiye ile Yunanistan arasındaki tansiyonu yükseltiyor. Ankara, adaların deniz yetki alanlarının belirlenmesinde otomatik ve sınırsız bir etki doğuramayacağını savunurken Atina, adaların da kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge haklarına sahip olduğunu ileri sürüyor. Yaycı, tarafların tezleri arasındaki farkın yalnızca diplomatik görüş ayrılığı olmadığını, enerji kaynaklarına erişim ve deniz ulaşım hatlarının denetimi bakımından stratejik sonuçlar taşıdığını belirtti.
İsrail’in gözü Babülmendep hattında
Yaycı’nın dikkat çektiği başlıklardan biri de İsrail’in Kızıldeniz ile Aden Körfezi arasındaki Babülmendep Boğazı’na yönelik ilgisi oldu. Babülmendep, Süveyş Kanalı üzerinden Avrupa ile Asya arasındaki deniz ticaretini birbirine bağlayan kritik güzergâhlardan biri olarak öne çıkıyor. Bu hatta yaşanabilecek güvenlik sorunları, enerji sevkiyatından konteyner taşımacılığına kadar geniş bir alanda bölgesel ve küresel etkiler oluşturabiliyor.
Amiral Yaycı, İsrail’in bölgedeki güvenlik hesaplarının yalnızca kendi kıyılarıyla sınırlı olmadığını, Kızıldeniz ve çevresindeki deniz ulaşımını da kapsayan daha geniş bir stratejik çerçevede değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Babülmendep’in kontrolü ya da bu geçiş hattı üzerinde etkili olma çabalarının, Orta Doğu’daki güç dengelerini ve Afrika Boynuzu’ndaki gelişmeleri doğrudan etkileyebileceğine işaret etti.
Yeni güvenlik mimarisi harita üzerinden anlatıldı
GZT’ye yaptığı başka bir değerlendirmede Yaycı, bölgedeki askeri ve siyasi yakınlaşmaların yeni bir güvenlik yapılanmasına işaret ettiğini dile getirdi. Harita üzerinden yaptığı anlatımda, ülkelerin yalnızca ikili anlaşmalarla değil, enerji güzergâhları, limanlar, deniz üsleri ve ortak tehdit algıları üzerinden de birbirine bağlandığını aktardı. Bu yapılanmanın mevcut ittifak sistemlerinin yanında veya çevresinde şekillenen yeni bir iş birliği ağı oluşturabileceği görüşünü paylaştı.
Yaycı’nın “yeni NATO” ifadesiyle işaret ettiği tablo, Doğu Akdeniz’den Kızıldeniz’e uzanan geniş bir hatta farklı ülkelerin güvenlik politikalarını ortaklaştırmasıyla ilgili. Bu tür oluşumların resmî bir ittifak anlaşmasıyla kurulmasa bile ortak tatbikatlar, savunma iş birlikleri, istihbarat paylaşımı ve liman erişimi üzerinden fiilen etkili olabileceği değerlendiriliyor. Türkiye’nin bu denklemde denizlerdeki haklarını ve bölgesel hareket alanını koruyacak çok yönlü bir politika izlemesi gerektiği vurgulanıyor.
Aliyev’in Ankara zirvesine katılmaması nasıl yorumlandı
Amiral Yaycı, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in Ankara’da düzenlenen zirveye katılmamasıyla ilgili soruya da bölgesel dengeler üzerinden yanıt verdi. Aliyev’in programındaki değişikliğin tek başına yorumlanmaması gerektiğini belirten Yaycı, Azerbaycan’ın Türkiye, Rusya, İran, Ermenistan ve Batılı aktörlerle yürüttüğü hassas ilişkiler ağına dikkat çekti.
Yaycı’ya göre Bakü’nün attığı her adım, yalnızca Ankara ile ilişkiler çerçevesinde değil, Kafkasya’daki ulaşım koridorları, barış görüşmeleri ve büyük güçlerin bölgeye yönelik politikalarıyla birlikte okunmalı. Zirveye katılım sağlanmamasının arkasındaki nedenlere ilişkin resmî açıklama bulunmadığı sürece kesin hükme varılmaması gerektiği de değerlendirmeler arasında yer aldı.
Yaycı’nın açıklamaları, Doğu Akdeniz ve Kızıldeniz’deki gelişmelerin birbirinden kopuk başlıklar olmadığını ortaya koyuyor. Deniz yetki alanları, enerji hatları, boğazlar ve savunma ortaklıkları aynı stratejik tablonun parçaları olarak öne çıkıyor. Türkiye’nin önündeki süreçte diplomatik girişimlerini sürdürürken deniz gücünü, hukuki tezlerini ve bölgesel ittifaklarını birlikte kullanması bekleniyor.
