Avrupa Birliği, Schengen bölgesine giriş ve çıkışları dijital ortamda kaydetmesi planlanan EES nedeniyle IBM ile iki teknoloji şirketine dava açtı. Yeni sistemin sınır kapılarında uygulanmaya başlaması, teknik altyapının hazır olup olmadığı ve yolcu işlemlerinde yaşanabilecek gecikmeler konusundaki tartışmaları büyüttü.
Entry/Exit System adıyla bilinen EES, Schengen bölgesine kısa süreli seyahat amacıyla gelen ve Avrupa Birliği vatandaşı olmayan yolcuların hareketlerini elektronik ortamda izlemeyi hedefliyor. Pasaport damgası uygulamasının yerini alacak sistemde yolcunun pasaport bilgileriyle birlikte yüz görüntüsü ve parmak izi gibi biyometrik verilerin kaydedilmesi planlanıyor.
Şirketlere yöneltilen davanın merkezinde teknik altyapı var
AB’nin açtığı davanın, yeni sınır sisteminin kurulması ve işletilmesi sırasında yaşanan teknik sorunlarla bağlantılı olduğu bildiriliyor. IBM ile iki teknoloji şirketinin, EES’nin ihtiyaç duyduğu yazılım, veri işleme ve sınır kontrol altyapısında rol aldığı belirtilirken, sürecin hangi sözleşme maddeleri ve teknik yükümlülükler üzerinden yargıya taşındığına ilişkin ayrıntılar kamuoyuyla bütünüyle paylaşılmadı.
Avrupa kurumlarının temel kaygısı, sistemin milyonlarca yolcunun aynı anda işlem gördüğü havalimanları, kara sınırları ve limanlarda kesintisiz çalışması. Veri tabanlarının birbirleriyle uyumlu çalışmaması, biyometrik kayıtların alınamaması ya da sınır görevlilerinin sistemi kullanırken sorun yaşaması, geçiş noktalarında uzun kuyruklara yol açabilecek başlıca riskler arasında gösteriliyor.
Yolcular için üç saate varan gecikme uyarısı
Avrupa’ya seyahat edecek yolculara yapılan uyarılarda, yeni uygulama nedeniyle sınır işlemlerinin uzayabileceği ve bazı geçiş noktalarında bekleme süresinin üç saate kadar çıkabileceği belirtiliyor. Özellikle sistemle ilk kez kayıt oluşturacak yolcuların pasaport kontrolünden önce biyometrik işlemden geçirilmesi, yoğun saatlerde mevcut sürece ek zaman getirecek.
Havalimanı işletmecileri ve hava yolu şirketleri, yolcuların uçuş saatinden daha erken havalimanında bulunmasını istiyor. Kara sınır kapılarında ise otobüs ve özel araç trafiğinin aynı anda yığılması halinde kuyrukların terminal alanlarının dışına taşabileceği değerlendiriliyor. Bu nedenle seyahat planlarında aktarma süresi, check-in işlemleri ve sınır kontrolü için daha geniş zaman bırakılması gerekiyor.
90/180 gün hesabı elektronik sistemle yapılacak
EES’nin yolcular açısından en önemli sonuçlarından biri, Schengen bölgesinde uygulanan 90/180 gün kuralının daha sıkı biçimde izlenmesi olacak. Kısa süreli vize veya vizesiz seyahat hakkı bulunan kişiler, herhangi bir 180 günlük dönem içinde Schengen ülkelerinde toplam 90 günden fazla kalamıyor.
Bugüne kadar pasaport damgaları üzerinden takip edilen giriş ve çıkış tarihleri, yeni sistemle elektronik kayda bağlanacak. Böylece sınır görevlileri bir yolcunun önceki seyahatlerini, ülkede geçirdiği süreyi ve izin verilen kalış limitini daha hızlı görebilecek. Eksik damga, okunamayan tarih veya farklı sınır kapılarındaki kayıtların uyuşmaması gibi sorunların azalması beklenirken, sistemdeki hatalı kayıtların yolcunun geçişinde doğrudan sorun yaratabileceği uyarısı yapılıyor.
Türkiye ve İngiltere’den farklı çözüm arayışları
Yeni uygulama, Schengen bölgesine yoğun seyahat eden Türkiye ve İngiltere vatandaşları bakımından da yakından izleniyor. 90/180 gün kuralının uygulanma biçimi, vize başvuruları ve sınır kapılarındaki bekleme süreleri, iki ülkeden yapılan değerlendirmelerde öne çıkan başlıklar arasında yer alıyor.
Türkiye’den Avrupa’ya kara yoluyla giden yolcuların yanı sıra turistik, ticari ve eğitim amaçlı seyahat edenler de EES kapsamında yapılacak kayıt işlemlerinden etkilenecek. İlk girişte biyometrik verilerin alınması nedeniyle özellikle yoğun sezonlarda sınır kapılarındaki personel ve cihaz kapasitesi belirleyici olacak.
AB’nin önünde iki ayrı sınav bulunuyor
Avrupa Birliği, bir yandan üç teknoloji şirketiyle yaşanan hukuki süreci yürütürken diğer yandan sistemin üye ülkelerde aynı standartlarla uygulanmasını sağlamaya çalışıyor. Schengen ülkelerinin sınır kapılarındaki cihaz, personel ve bağlantı kapasitesinin farklı olması, uygulamada ortak bir deneyim oluşturulmasını zorlaştırıyor.
Yetkililer açısından bir diğer hassas başlık, toplanacak biyometrik verilerin güvenliği. Yolcu bilgilerinin hangi kurumlar tarafından işleneceği, ne kadar süreyle saklanacağı ve olası teknik arızalarda işlemlerin nasıl sürdürüleceği, sistemin kabul görmesi bakımından önem taşıyor.
Hukuki sürecin sonucu, EES altyapısında sorumluluğun hangi şirketlere ve hangi ölçüde ait olduğuna ilişkin önemli bir çerçeve oluşturabilir. Yolcular için ise yakın dönemde en somut değişiklik, sınır kapılarında biyometrik kayıt zorunluluğu, elektronik 90/180 gün hesabı ve seyahat öncesinde daha uzun işlem süresi ihtiyacı olacak.
