Hususi damgalı pasaport olarak bilinen yeşil pasaportun kapsamının genişletilmesine yönelik teklifler, TBMM gündemindeki yerini koruyor. Farklı meslek gruplarının yurt dışı görevleri, mesleki temasları ve uluslararası faaliyetleri gerekçe gösterilerek hazırlanan düzenleme önerilerinde pilotlar, kabin memurları, öğretmenler, sağlık çalışanları, avukatlar, mühendisler ve ihracatçılar öne çıkıyor.
19 Ekim 2026 itibarıyla bu mesleklerin tamamını kapsayan tek bir düzenleme yürürlüğe girmiş değil. Meclis’te gündeme gelen teklifler ve kanun değişikliği önerileri, ilgili komisyonlarda ya da Genel Kurul aşamasında değerlendirilmeden yasalaşmış sayılmıyor. Bu nedenle yeni meslek grupları için başvuru hakkı, ancak teklifin kabul edilmesi ve Resmî Gazete’de yayımlanmasının ardından doğabilecek.
Mevcut uygulamada kimler yeşil pasaport alabiliyor?
Yeşil pasaport, 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nda belirtilen şartları taşıyan kişilere veriliyor. Birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar üzerinden emekli olan bazı kamu görevlileri, eski milletvekilleri ve eski bakanlar, belirli şartları taşıyan belediye başkanları ile kamu görevi ve diplomatik statü bakımından kanunda sayılan kişiler bu haktan yararlanabiliyor.
İhracatçı firmaların belirli koşulları karşılayan yetkilileri de mevzuatta yer alan düzenlemeler çerçevesinde yeşil pasaport alabiliyor. Hakkın kapsamı kişinin yalnızca mesleğine göre değil; görev unvanına, hizmet süresine, kurumuna, emeklilik durumuna ve ilgili kanunda belirtilen diğer şartlara göre belirleniyor.
Tekliflerde hangi meslekler öne çıkıyor?
TBMM’ye sunulan veya kamuoyuna yansıyan tekliflerde öğretmenler, hemşireler ve diğer sağlık çalışanları, avukatlar, mühendisler, mimarlar, eczacılar, gazeteciler ve akademisyenler için yeşil pasaport verilmesi öneriliyor. Bu gruplar adına yapılan çağrılarda, mesleki toplantılar, kongreler, eğitim programları ve uluslararası iş bağlantıları nedeniyle sık seyahat edildiği vurgulanıyor.
Havacılık sektörüne ilişkin önerilerde pilotlar ile kabin memurları da ayrı bir başlık olarak gündeme geliyor. Havayolu çalışanlarının görevleri gereği farklı ülkelere kısa süreli ve sık seyahat etmesi, bu meslek grubuna pasaport kolaylığı sağlanması talebinin temel gerekçeleri arasında gösteriliyor. Ancak pilot ve kabin memurlarının tamamına otomatik olarak yeşil pasaport verilmesini sağlayan yürürlükte bir düzenleme bulunmuyor.
Teklifler TBMM’den geçti mi?
Yeni meslek gruplarını kapsayan teklifler için Meclis’te farklı tarihlerde kanun değişikliği önerileri gündeme getirildi. Tekliflerin bazıları komisyonlara sevk edilirken bazıları siyasi partilerin ve meslek kuruluşlarının açıklamalarıyla kamuoyunda tartışıldı. Bir teklifin sunulması, ilgili meslek grubunun doğrudan pasaport alma hakkı kazandığı anlamına gelmiyor.
Yasama sürecinde teklifin komisyonlarda görüşülmesi, Genel Kurul’da kabul edilmesi, Cumhurbaşkanı tarafından onaylanması ve Resmî Gazete’de yayımlanması gerekiyor. Düzenlemenin metnine göre kapsam, kıdem süresi, mesleki kayıt şartı, çalışan ve emekli ayrımı ile eş ve çocukların yararlanma koşulları da değişebilir.
Yeni hak için hangi şartlar aranabilir?
Tekliflerde yer alan şartlar henüz bütün meslek grupları için ortak ve kesin bir kurala bağlanmış değil. Bazı önerilerde belirli bir mesleki kıdem, ilgili odaya veya kuruma kayıt, aktif çalışma, kamu görevi ya da uluslararası faaliyet şartı öne çıkıyor. İhracatçılar bakımından ise şirketin ihracat tutarı, çalışan sayısı ve yetkilendirme koşulları belirleyici olabiliyor.
Yeşil pasaport hakkı tanınsa bile bu belge, vize muafiyetinin bütün ülkelerde geçerli olduğu anlamına gelmiyor. Gidilecek ülkenin pasaport türlerine ilişkin uygulaması, seyahatin amacı ve kalış süresi ayrıca kontrol ediliyor. Pasaport başvuruları da düzenleme yürürlüğe girdikten sonra Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından belirlenecek belgelerle yapılacak.
Başvurularda mevcut mevzuat uygulanıyor
Yeni meslek gruplarına ilişkin karar çıkıncaya kadar başvurular mevcut kanunda sayılan hak sahipleri üzerinden yürütülüyor. Tekliflerin hangi aşamada olduğu, komisyon gündemleri ve Genel Kurul takvimi TBMM’nin resmî kayıtlarından takip edilebiliyor. Kapsamı genişleten bir düzenleme kabul edilirse, hak kazanacak meslekler ile başvuru şartları kanunun yayımlanan son metniyle kesinleşecek.
