Türkiye’nin 81 ilinde inşa edilmesi planlanan sığınaklar için hazırlıklar, güvenlik ve afet yönetimi başlıkları etrafında şekilleniyor. Projenin merkezinde, olası saldırılar sırasında insanların kısa süreli olarak korunabileceği, günlük yaşamın temel ihtiyaçlarını karşılayabilecek ve acil durum ekiplerinin müdahalesini kolaylaştıracak kapalı alanlar oluşturulması bulunuyor.
GZT’nin derlediği bilgilere göre sığınakların tasarımında yapı güvenliği, ulaşılabilirlik ve teknik donanım öne çıkacak. Sığınakların hangi bölgelerde, hangi kurumların sorumluluğunda ve hangi takvimle yapılacağına ilişkin ayrıntıların ilgili kamu kurumlarının planlamalarıyla netleşmesi bekleniyor.
Sığınaklar hangi tehditlere karşı koruma sağlayacak?
Planlanan yapıların, hava saldırıları ve patlama etkileri karşısında insanların korunabileceği şekilde tasarlanması hedefleniyor. Sağlam taşıyıcı sistem, darbe etkisini azaltacak duvar ve tavan çözümleri ile dış ortamdan gelebilecek tehlikelere karşı yalıtım, projelerin temel güvenlik başlıkları arasında yer alacak.
Sığınakların kullanım amacı yalnızca savaş veya saldırı senaryolarıyla sınırlı olmayacak. Deprem, büyük yangın, kimyasal tehlike ve uzun süreli elektrik kesintisi gibi acil durumlarda da bu alanlardan yararlanılabilmesi için çok amaçlı bir altyapı kurulması planlanıyor. Bu nedenle tasarım aşamasında bölgenin nüfusu, yapı yoğunluğu, ulaşım imkânları ve karşılaşılabilecek riskler birlikte değerlendirilecek.
Yer seçimi nüfus yoğunluğuna göre yapılacak
Sığınakların kent merkezlerinde, toplu yaşam alanlarının yakınında ve insanların kısa sürede ulaşabileceği noktalarda konumlandırılması önem taşıyor. Büyük yerleşimlerde kamu binaları, okullar, hastaneler, yurtlar, toplu taşıma merkezleri ve geniş kapasiteli konut alanları çevresindeki ihtiyaçların ayrı ayrı hesaplanması gerekiyor.
Yer seçimi sırasında yalnızca kapasite değil, ulaşım güvenliği de dikkate alınacak. Saldırı veya afet anında ana yolların kullanılamaz hale gelmesi ihtimaline karşı sığınaklara alternatif güzergâhlarla ulaşılması, girişlerin çevredeki yapıların yıkılması halinde kapanmaması ve acil yardım araçlarının bölgeye erişebilmesi hedefleniyor.
Havalandırma ve enerji altyapısı kritik olacak
Sığınakların en önemli teknik unsurlarından birini havalandırma sistemi oluşturacak. Dışarıdaki havanın kirlenmesi ya da duman, toz ve zararlı maddelerin yayılması halinde içeride bulunanların korunabilmesi için filtreli ve kontrollü hava dolaşımı sağlayan sistemlere ihtiyaç duyulacak.
Enerji kesintilerine karşı yedek güç kaynaklarının kurulması da planlamanın önemli bir parçası olacak. Jeneratör, batarya ve acil aydınlatma sistemleri; kapıların, haberleşme araçlarının, havalandırmanın ve temel sağlık ekipmanlarının çalışmasını sürdürebilmesi açısından gerekli görülüyor. Teknik sistemlerin düzenli olarak test edilmesi ve bakımlarının kayıt altına alınması, yapıların yalnızca inşa edilmesi kadar önemli olacak.
İçeride hangi bölümler bulunacak?
Sığınakların kapasitesi, hizmet vereceği nüfusa göre belirlenecek. İçeride insanların belirli sürelerle barınabilmesi için oturma veya dinlenme alanları, temiz su depoları, tuvaletler, ilk yardım bölümü ve temel malzeme depoları bulunması bekleniyor.
Giriş ve çıkışların kontrollü olması, kapıların dışarıdan gelebilecek basınç ve darbeye dayanıklı biçimde tasarlanması gerekiyor. Acil tahliye için alternatif çıkışlar oluşturulması, bu çıkışların açık biçimde işaretlenmesi ve içeride yönlendirme levhalarının bulunması da güvenlik planının parçaları arasında yer alacak.
Yönetmelik ve denetim süreci belirleyici olacak
81 ildeki uygulamanın başarısı, yalnızca yeni sığınakların yapılmasına değil, mevcut yapıların da güvenlik standartlarına uygun hale getirilmesine bağlı olacak. Kapasite hesabı, yapı dayanımı, yangın güvenliği, havalandırma, hijyen ve erişilebilirlik kriterlerinin denetim sürecinde birlikte ele alınması gerekiyor.
Engelli bireyler, yaşlılar, çocuklar ve hareket kısıtlılığı bulunan kişiler için rampalar, geniş geçiş alanları ve uygun tuvalet düzenlemeleri yapılması bekleniyor. Evcil hayvanların ve özel tıbbi ihtiyaçları olan kişilerin durumuna ilişkin kuralların da uygulama planlarında açıklığa kavuşturulması gerekecek.
Vatandaşlar sığınak bilgilerine nasıl ulaşacak?
Sığınakların tamamlanmasının ardından adres, kapasite, giriş noktaları ve kullanım kurallarının vatandaşlara açık biçimde duyurulması önem taşıyor. Mahalle bazında bilgilendirme yapılması, okullarda ve kamu kurumlarında tatbikat düzenlenmesi, acil durumda panik yaşanmaması için temel adımlar arasında bulunuyor.
Türkiye genelindeki planlamanın il bazında hazırlanacak projelerle ilerlemesi bekleniyor. Uygulama takvimi, sığınakların kapasitesi ve hangi yapıların öncelikli olacağına ilişkin resmi ayrıntılar ilgili kurumların açıklamalarıyla kamuoyuna duyurulacak.
