Milli Eğitim Bakanlığı tarafından uygulamaya alınan ortak yazılı sınav sistemiyle birlikte öğrencilerin en çok merak ettiği başlıklardan biri, sınav kağıtlarını kimin okuyacağı oldu. Özellikle açık uçlu ve kısa cevaplı soruların yer aldığı sınavlarda değerlendirme işleminin yapay zeka tarafından otomatik biçimde yapılıp yapılmayacağı tartışılırken, Bakanlık değerlendirme yetkisinin öğretmenlerde olduğunu bildirdi.
Ortak sınavlarda soruların hazırlanması, konu ve soru dağılımının belirlenmesi, sınavların uygulanması ve puanlama ölçütlerinin oluşturulması belirli bir sistem içinde yürütülecek. Her okulun ya da her öğretmenin farklı ölçüt kullanmasının önüne geçilmesi hedeflenirken öğrencilerin cevapları, ilgili dersin öğretmenleri tarafından belirlenen puanlama anahtarına göre değerlendirilecek.
Değerlendirmede son söz öğretmenin olacak
MEB’in ortak yazılı sınav sistemiyle ilgili açıklamasında, yapay zekanın öğrencilerin sınav kağıtlarına tek başına not vermeyeceği vurgulandı. Sınavlarda öğrencilerin verdiği yanıtların anlamı, yöntemi ve içerdiği bilgi öğretmenler tarafından incelenecek; puanlama, dersin kazanımları ve sınav için hazırlanan değerlendirme ölçütleri dikkate alınarak yapılacak.
Bu uygulama, özellikle matematik, Türk dili ve edebiyatı, Türkçe, fen bilimleri ve sosyal bilimler gibi öğrencinin işlem basamaklarını ya da açıklama biçimini göstermesinin beklendiği derslerde önem taşıyor. Bir yanıtın yalnızca doğru veya yanlış olarak sınıflandırılması yerine, öğrencinin soruyu hangi yöntemle çözdüğü ve kısmi doğrular içerip içermediği de değerlendirme sürecinde dikkate alınabilecek.
Yapay zeka hangi aşamada kullanılabilecek?
Ortak sınav sisteminde dijital araçlardan ve yapay zeka destekli teknolojilerden yararlanılması, değerlendirme sorumluluğunun makinelere devredildiği anlamına gelmiyor. Bu tür araçlar, sınav kağıtlarının dijital ortama aktarılması, cevapların sınıflandırılması, benzer yanıtların belirlenmesi veya öğretmenin incelemesini kolaylaştıracak ön değerlendirme işlemlerinde kullanılabilecek.
Yapay zekanın önerdiği bir puan ya da işaretleme, öğretmen tarafından kontrol edilmeden kesin not olarak kabul edilmeyecek. Öğretmen, öğrencinin cevabını inceleyerek gerekli gördüğü durumlarda sistemin önerisini değiştirebilecek. Böylece el yazısının okunmaması, farklı çözüm yollarının kullanılması ya da öğrencinin düşüncesini standart dışı bir biçimde ifade etmesi gibi durumlarda nihai karar insan değerlendirmesine bırakılacak.
Ortak sınavlarda puanlama anahtarı kullanılacak
Ortak sınavların temel amaçlarından biri, aynı sınıf düzeyinde ve aynı derste ölçme değerlendirme uygulamalarını daha karşılaştırılabilir hale getirmek. Bu nedenle sınavdan önce konu ve soru dağılım tabloları yayımlanıyor; öğrencilerin hangi öğrenme alanlarından ve kazanımlardan sorumlu tutulacağı açıklanıyor.
Hazırlanacak puanlama anahtarları, öğretmenlerin cevapları hangi ölçütlere göre değerlendireceğini gösterecek. Açık uçlu sorularda tam puan, kısmi puan ve puan verilmeyecek yanıtlar için ölçütlerin netleştirilmesi bekleniyor. Öğretmenler, öğrencilerin cevaplarını bu ortak ölçütler doğrultusunda inceleyerek sınav sonuçlarını e-Okul sistemine işleyecek.
Hangi sınıf ve dersler kapsamda?
MEB’in 2026-2027 eğitim öğretim yılı için yürüttüğü ortak yazılı sınav uygulaması, belirlenen sınıf düzeyleri ve derslerle sınırlı olarak gerçekleştirilecek. Bakanlık, sınav takvimini ve kapsamda bulunan dersleri eğitim öğretim yılı başlamadan ya da sınav dönemleri öncesinde duyuruyor. Her ortak sınav için konu-soru dağılım tablolarının yayımlanması, öğrencilerin ve öğretmenlerin hazırlık sürecini bu çerçevede yürütmesini sağlayacak.
Ortak sınavların tüm yazılıların yerine geçen tek bir merkezi sınav olmadığı da belirtiliyor. Uygulama, Bakanlığın belirlediği sınıf ve derslerde ortak bir ölçme yapılmasını ifade ediyor. Diğer sınavların uygulanması ve değerlendirilmesi ise ilgili mevzuat ile okulun ve ders öğretmeninin sorumlulukları çerçevesinde devam edecek.
Öğrencilerin itiraz hakkı korunacak
Değerlendirme sürecinde öğretmenin sorumluluğunun korunması, öğrencilerin sınav sonuçlarına yönelik itiraz mekanizmalarının da devam edeceği anlamına geliyor. Öğrenci veya veli, sınav puanında hata bulunduğunu düşünürse okul yönetimi üzerinden inceleme talebinde bulunabilecek. Sınav kağıtlarının ve puanlama kayıtlarının incelenmesiyle varsa maddi hataların düzeltilmesi sağlanacak.
Bu nedenle öğrencilerin sınav kağıtlarının doğrudan yapay zeka tarafından okunup hiçbir insan müdahalesi olmadan puanlanacağı yönündeki değerlendirmeler, Bakanlığın açıkladığı sistemle örtüşmüyor. Dijital ve yapay zeka destekli araçlar süreci hızlandıran yardımcı teknolojiler olarak değerlendirilecek; öğrencinin akademik performansına ilişkin nihai değerlendirme öğretmen tarafından yapılacak.
MEB, ortak yazılı sınav sistemi kapsamında sınav takvimini, konu-soru dağılım tablolarını ve uygulamaya ilişkin kılavuzları yayımlamayı sürdürecek. Öğretmenlerin puanlama sürecine ilişkin ayrıntılı bilgilendirmeleri de ilgili sınavların uygulanmasından önce paylaşılacak.
