Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) süresiz nafakaya ilişkin iptal kararı Resmî Gazete’de yayımlandı ve karar için öngörülen dokuz aylık bekleme süresi 29 Eylül 2026 itibarıyla doldu. Mahkemenin kararı, boşanma sonrasında yoksulluğa düşeceği belirlenen eş lehine nafaka verilmesini tamamen kaldırmıyor; Türk Medeni Kanunu’nda nafakanın herhangi bir süre sınırı olmadan bağlanabilmesine imkân tanıyan hükmü hedef alıyor.
Tartışmanın merkezinde Türk Medeni Kanunu’nun 175’inci maddesindeki “süresiz olarak” ifadesi bulunuyor. AYM, bu ifadenin nafaka yükümlüsünün ekonomik ve sosyal durumunda meydana gelen değişiklikleri, nafaka alan kişinin yeniden evlenmesini, düzenli gelir elde etmeye başlamasını veya yoksulluk şartlarının ortadan kalkmasını yeterince dikkate almayan sonuçlar doğurabildiği değerlendirmesinde bulundu.
AYM hangi hükmü iptal etti?
Mevcut düzenleme, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafın kusurunun diğer eşten daha ağır olmaması şartıyla, geçimi için gerekli desteği diğer eşten süresiz biçimde talep edebilmesine olanak tanıyordu. Nafaka miktarı mahkeme tarafından tarafların ekonomik koşulları dikkate alınarak belirleniyor, nafaka yükümlülüğü ise bazı durumlarda yıllarca devam edebiliyordu.
AYM’nin iptal kararı, yoksulluk nafakasının hukuki dayanağını ortadan kaldırmıyor. İptal edilen bölüm, nafakanın baştan itibaren “süresiz” kabul edilmesini sağlayan ifade. Bu nedenle kamuoyunda kullanılan “süresiz nafaka tamamen kaldırıldı” değerlendirmesi, kararın kapsamını bütünüyle yansıtmıyor.
Dokuz aylık süre neden tanındı?
AYM, iptal hükmünün Resmî Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar verdi. Bu yöntem, yasama organına yeni bir düzenleme hazırlaması için süre tanınması anlamına geliyor. Amaç, iptal edilen hükmün doğurabileceği hukuki boşluğun giderilmesi ve nafakanın hangi koşullarda, ne kadar süreyle bağlanacağının kanunla belirlenmesi.
Dokuz aylık süre boyunca mahkemeler mevcut kanun hükmünü uygulamaya devam edebildi. Sürenin dolmasıyla birlikte ise “süresiz olarak” ibaresine dayalı uygulamanın aynı biçimde sürdürülmesi hukuki tartışmaları beraberinde getirdi. Yeni bir kanuni düzenlemenin yapılması halinde nafakanın süresi; evlilik süresi, tarafların yaşı, çalışma imkânları, gelir durumu, çocukların varlığı ve boşanma sonrası ekonomik koşullar gibi ölçütlerle yeniden şekillenebilir.
Mevcut nafaka alanlar ve ödeyenler ne yapacak?
AYM kararının yürürlüğe girmesi, devam eden her nafaka dosyasının kendiliğinden sona erdiği anlamına gelmiyor. Nafaka borcunun kaldırılması, azaltılması veya süresinin değerlendirilmesi için somut olayın koşullarına göre aile mahkemesine başvurulması gerekiyor. Nafaka alan kişinin yeniden evlenmesi, evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi gibi durumlar mevcut hukukta nafakanın kaldırılması bakımından önem taşıyor.
Nafaka yükümlüsünün işsiz kalması, gelirinin ciddi biçimde azalması, sağlık sorunları yaşaması veya yeni bir aile kurması da tek başına borcu otomatik olarak sona erdirmiyor. Bu tür değişikliklerin mahkemeye sunulması ve nafakanın yeniden değerlendirilmesinin talep edilmesi gerekiyor. Hakim, tarafların güncel mali durumunu ve dosyadaki delilleri inceleyerek karar veriyor.
Yeni dönemde kararları hangi ölçütler belirleyecek?
Süresiz nafaka uygulamasının yerine hangi modelin getirileceği, düzenlemenin yasama sürecinde netleşecek. Tartışılan başlıklar arasında nafakanın belirli bir süreyle sınırlandırılması, evlilik süresine göre kademeli süre uygulanması, tarafların yaş ve mesleki durumlarının dikkate alınması, çalışma çağındaki kişilerin istihdam olanaklarının değerlendirilmesi ve özel durumlarda sürenin uzatılabilmesi bulunuyor.
Çocuklar için ödenen iştirak nafakası ise bu kararın doğrudan kapsamında değil. İştirak nafakası, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılım amacı taşıyor ve çocuğun ergin olmasıyla ilgili kurallar çerçevesinde değerlendiriliyor. Yoksulluk nafakasıyla iştirak nafakasının aynı hukuki nitelikte olmadığı, bu nedenle AYM kararının çocuk nafakalarını kendiliğinden ortadan kaldırmadığı belirtiliyor.
29 Eylül 2026 itibarıyla kamuoyundaki temel soru, nafakanın tamamen kaldırılıp kaldırılmadığından çok, iptal edilen süresiz uygulamanın yerine hangi kriterlerin getirileceği noktasında yoğunlaşıyor. Resmî Gazete’de yayımlanan AYM kararı nafaka hakkını bütünüyle sona erdirmiyor; sürenin ve koşulların kanunla daha belirli hale getirilmesini zorunlu kılan yeni bir hukuki dönem başlatıyor.
